Do wytyczania miasta pod wzgórzem Lasoty przystąpiono w 1783 r., w tym czasie powstała m. inn. siedziba władz austriackich i komora celna przy moście wielickim. Dnia 26 II 1784 r. cesarz Józef II nadał osadzie prawa wolnego miasta królewskiego. Od początku swego istnienia miasto nosiło nazwę Podgórze (początkowo jako topograficzna nazwa lokalna - Pod Górą). W ciągu pierwszych lat istnienia miasta przeprowadzono jego regulację urbanistyczną, obejmującą m. in. ukształtowanie centrum miasta wraz z rynkiem oraz przeprowadzenie traktu tranzytowego. Pierwsze budynki murowane wznoszone były przez inżynierów austriackich w stylu barokowo-klasycystycznym; większość instytucji publicznych mieściła się w nieistniejącym obecnie Oekonomie Gebaude w miejscu obecnego pl. Niepodległości. Ponad miastem w miejscu późniejszego kamieniołomu i Parku Bednarskiego zlokalizowano twierdzę.

W roku 1796 Podgórze zostało przyłączone do Austrii, ale na mocy pokoju w Schönbrunn w 1809 r. wraz z Krakowem zostało włączone do Księstwa Warszawskiego, tracąc tym samym status odrębnego miasta i 9 VI 1810 stając się formalnie IV Dzielnicą Krakowa. Po kongresie wiedeńskim ponownie włączono je - znów jako samodzielne miasto - do Austrii i oddzielono granicą państwową od Rzeczypospolitej Krakowskiej. W 1822 r. liczyło około 1900 mieszkańców, ale w trzy lata później liczba ta wzrosła o około 200 osób. Rozwijała się okazała klasycystyczna zabudowa, zbudowano m. in. w 1832 r. kościół św. Józefa, zaś przed 1844 r. Rynek Podgórski zyskał swą obecną formę. Po wcieleniu Krakowa do Austrii w 1846 r. Podgórze pozostało nadal osobnym miastem, włączone zostało jednak w obręb "Twierdzy Kraków" i otoczone wałem sięgającym do północnego stoku góry św. Benedykta i Krzemionek, z czym wiązały się także inne przedsięwzięcia budowlane, m. in. powstały w 1850 r. most Franciszka Józefa, a także wzrost liczby mieszkańców (3000 w 1857 r.).

W czasach autonomii galicyjskiej przywrócono samorząd gminny Wolnego Królewskiego Miasta w Podgórzu (1866), w miejsce niemieckiego zarządu i mianowanego burmistrza wybrano radę miejską, wprowadzono polszczyznę do urzędów. W 1890 r. miasto liczyło 12 500 mieszkańców, w dwadzieścia lat później - 22 300. W 1884 r. przeprowadzono linię kolejową przez Krzemionki, powstawały nowe zakłady przemysłu ceramicznego i budowlanego (tereny przemysłowe wyraźnie oddzielone były jednak od mieszkaniowych i rekreacyjnych części miasta), w 1900 r. otwarto elektrownię, w 1903 r. rzeźnię, od 1911 r. rozbudowywano kanalizację, w 1913 r. otwarto tzw. trzeci most na Wiśle, co pozwoliło na przedłużenie do Podgórza linii tramwajowej. W 1903 r. zbudowano neoromański kościół redemptorystów, a stary kościół św. Józefa zastąpiono nowym, z neogotycką wieżą, której hełm wzorowany na hełmie bazyliki mariackiej góruje nad miastem. Na zachodnim skraju miasta Antoni Mateczny założył zakład balneologiczny z domem zdrojowym w parku. Po powodzi 1903 roku podjęto próby uregulowania Wisły związane z projektem kanału łączącego Dunaj z Wisłą (powstało kilka wysokich bulwarów kamiennych od strony Kazimierza i Podgórza).

W ramach projektu "Wielkiego Krakowa" prezydenta Juliusza Lea w 1913 r. - po długich pertraktacjach - doszło do porozumienia pomiędzy władzami Podgórza i Krakowa, w rezultacie którego 22 VIII 1914 wydano ustawę o połączeniu miasta z Krakowem (Podgórze wprowadziło do krakowskiej rady miejskiej 16 nowych członków). W dniu 31 X 1918 r. żołnierze polscy pod dowództwem porucznika Antoniego Stawarza opanowali koszary przy ul. Kalwaryjskiej, a następnie wyruszyli na krakowski Rynek Główny, co zapoczątkowało akcję wyzwalania miasta spod panowania austriackiego. Po zamknięciu w 1925 r. starego Mostu Podgórskiego rozpoczęto budowę nowego mostu u wylotu ul. Krakowskiej, otwartego w 1933 r.

tekst: na podstawie materiałów UM Krakowa